Leki na cukrzycę typu 2 w tabletkach, ich nazwy i flozyny

Nazwy leków na cukrzycę typu 2 dostępnych w Polsce

Nazwa handlowa na opakowaniu rzadko mówi cokolwiek o tym, jak lek działa. Trzy różne pudełka mogą zawierać tę samą substancję czynną, a dwa bardzo podobnie brzmiące preparaty mogą należeć do zupełnie innych grup i mieć inny profil bezpieczeństwa. Poniższa tabela porządkuje leki na cukrzycę typu 2, które najczęściej trafiają na polskie recepty.

Grupa leku	Substancja czynna	Preparaty w Polsce	Czy sama powoduje hipoglikemię
Biguanidy	metformina	Metformax, Metformax SR, Siofor, Siofor XR, Glucophage, Glucophage XR, Formetic, Avamina, Symformin XR, Glukofasz	Nie w monoterapii
Pochodne sulfonylomocznika	gliklazyd, glimepiryd	Diaprel MR, Amaryl, Glibetic	Tak, to ich najczęstsze działanie niepożądane
Flozyny (inhibitory SGLT2)	dapagliflozyna, empagliflozyna	Forxiga, Jardiance	Nie w monoterapii
Gliptyny (inhibitory DPP-4)	sitagliptyna	Januvia, Ristaben	Nie w monoterapii

Metformina jest najczęściej przepisywanym lekiem przeciwcukrzycowym w Polsce i zwykle to od niej zaczyna się leczenie cukrzycy typu 2. Warto wiedzieć, że litery SR i XR w nazwie (Metformax SR, Siofor XR, Glucophage XR) oznaczają postać o przedłużonym uwalnianiu, przyjmowaną rzadziej w ciągu doby. To nadal ta sama substancja czynna, więc apteka może wydać zamiennik zawierający metforminę, ale nie może zamienić metforminy na gliklazyd ani flozynę.

Cukrzyca typu 1 to osobna choroba i osobne leczenie. Nie leczy się jej tabletkami z tej tabeli, tylko insuliną, a prowadzenie takiego pacjenta wymaga stałej opieki diabetologicznej.

Czy są leki na cukrzycę bez recepty

Nie ma. Wszystkie leki obniżające stężenie glukozy, od najstarszej metforminy po najnowsze flozyny, mają w Polsce kategorię dostępności Rp, czyli wydawane wyłącznie na receptę. Nie zmienia tego ani długi staż leczenia, ani to, że lek jest tani i refundowany.

Dotyczy to również sprzedaży wysyłkowej. Zgodnie z art. 68 ust. 3 Prawa farmaceutycznego apteki i punkty apteczne mogą wysyłać pocztą wyłącznie produkty lecznicze wydawane bez przepisu lekarza. Leki na receptę są z tej możliwości wyłączone, więc każdy sklep obiecujący przesyłkę metforminy czy Jardiance bez recepty działa nielegalnie i nie masz żadnej gwarancji, co faktycznie znajdzie się w paczce.

W aptece bez recepty kupisz natomiast suplementy z chromem, berberyną, cynamonem czy kwasem alfa-liponowym. To nie są leki przeciwcukrzycowe, nie mają rejestracji do leczenia cukrzycy i nie zastępują metforminy. Jeżeli lek się skończył, a recepta straciła ważność, właściwą drogą jest konsultacja z lekarzem, a nie szukanie zamiennika na półce.

Flozyny jako nowe leki na cukrzycę typu 2

Flozyny, czyli inhibitory kotransportera sodowo-glukozowego 2 (SGLT2), to najczęściej wymieniana grupa, kiedy ktoś pyta o nowe leki na cukrzycę typu 2. W Polsce dostępne są dapagliflozyna (Forxiga) i empagliflozyna (Jardiance), a ich moce, progi nerkowe i zasady zamiany porównujemy na stronie o Forxidze i Jardiance.

Działają inaczej niż wszystko, co było wcześniej. Nie zmuszają trzustki do produkcji insuliny i nie poprawiają wrażliwości tkanek. Blokują wchłanianie zwrotne glukozy w kanaliku nerkowym, przez co część cukru zamiast wracać do krwi jest wydalana z moczem. Stąd bierze się zarówno ich skuteczność, jak i charakterystyczny profil działań niepożądanych.

Skoro w moczu jest więcej cukru, rośnie ryzyko zakażeń narządów płciowych. Charakterystyka produktu leczniczego z dapagliflozyną podaje twarde liczby: w zbiorczych danych z 13 badań zapalenie sromu i pochwy, zapalenie żołędzi prącia i powiązane zakażenia zgłoszono u 5,5% osób przyjmujących 10 mg dapagliflozyny wobec 0,6% w grupie placebo. Kobiet dotyczyło to znacznie częściej niż mężczyzn (8,4% wobec 1,2%). Większość zakażeń miała nasilenie łagodne do umiarkowanego i reagowała na standardowe leczenie.

Jest też ostrzeżenie, o którym warto wiedzieć, bo bywa mylące. Przy flozynach opisano rzadkie przypadki cukrzycowej kwasicy ketonowej o nietypowym obrazie, w których stężenie glukozy było zwiększone tylko umiarkowanie, poniżej 14 mmol/l (250 mg/dl). To znaczy, że prawidłowy wynik z glukometru nie wyklucza tego powikłania. Przy nudnościach, wymiotach, braku apetytu, bólu brzucha, silnym pragnieniu, zaburzeniach oddychania, splątaniu lub niezwykłym zmęczeniu trzeba zgłosić się po pomoc niezależnie od tego, co pokazuje pomiar cukru.

Które leki na cukrzycę mogą wywołać hipoglikemię

To pytanie decyduje o tym, jak wygląda codzienne życie z lekiem, a odpowiedź nie jest taka sama dla wszystkich tabletek na cukrzycę.

Pochodne sulfonylomocznika to jedyna z omawianych grup, dla której niedocukrzenie jest problemem podstawowym. Charakterystyka produktu Diaprel MR stwierdza wprost, że hipoglikemia jest najczęstszym działaniem niepożądanym gliklazydu i że może wystąpić, gdy posiłki są nieregularne, a zwłaszcza gdy są pomijane. Dlatego lek przyjmuje się w trakcie śniadania i tego śniadania nie wolno opuszczać. Ryzyko rośnie także przy dietach niskokalorycznych, po długim lub forsownym wysiłku fizycznym, po alkoholu, przy niewydolności nerek i przy ciężkiej niewydolności wątroby.

Objawy niedocukrzenia to między innymi ból głowy, silny głód, nudności, zmęczenie, pobudzenie, osłabiona koncentracja, drżenie, zawroty głowy, a także pocenie się, kołatanie serca i niepokój. Zwykle ustępują po zjedzeniu węglowodanów. Uwaga praktyczna z charakterystyki produktu: sztuczne substancje słodzące nie wywołują tu żadnego efektu, więc napój zero nie pomoże.

Metformina, flozyny i gliptyny stosowane w monoterapii nie wywołują hipoglikemii. Sytuacja zmienia się w leczeniu skojarzonym: jeśli flozynę dołącza się do insuliny albo do leku pobudzającego wydzielanie insuliny, może być konieczne zmniejszenie dawki tego drugiego leku właśnie po to, by ograniczyć ryzyko niedocukrzenia. O tym decyduje lekarz, nie pacjent.

Czy leki na cukrzycę odchudzają

Część z nich rzeczywiście wiąże się ze spadkiem masy ciała, ale to skutek uboczny leczenia cukrzycy, a nie wskazanie do stosowania. Flozyny usuwają z organizmu glukozę wraz z moczem, więc wypada z bilansu trochę kalorii. Metformina bywa neutralna lub prowadzi do niewielkiego spadku wagi.

To nie czyni z nich leków odchudzających. Nie mają takiej rejestracji, mają realne działania niepożądane opisane wyżej i wymagają kontroli czynności nerek. Osoba bez cukrzycy przyjmująca je na własną rękę bierze na siebie całe ryzyko bez wskazania medycznego.

Nasze stanowisko jest jednoznaczne i mówimy o tym otwarcie: nie wystawiamy leków przeciwcukrzycowych na odchudzanie na życzenie. Przepisujemy je wyłącznie przy udokumentowanej cukrzycy typu 2, po konsultacji i po okazaniu dokumentacji leczenia. Jeżeli szukasz recepty na lek w celu redukcji masy ciała, to nie jest miejsce, w którym ją dostaniesz. Pełną listę znajdziesz na stronie o lekach, których nie wystawiamy.

Czy leki na cukrzycę uszkadzają nerki

To jedno z najczęstszych nieporozumień i warto je odwrócić. Metformina nie uszkadza nerek. Jest natomiast przez nie wydalana, więc to czynność nerek wyznacza bezpieczną dawkę, a nie odwrotnie. Kiedy nerki nagle przestają pracować sprawnie, metformina kumuluje się w organizmie i rośnie ryzyko kwasicy mleczanowej, która jest powikłaniem bardzo rzadkim, ale ciężkim.

Z tego wynika praktyczna zasada, o której mało kto mówi pacjentowi. Wartość GFR należy oznaczyć przed rozpoczęciem leczenia metforminą, a potem co najmniej raz w roku. U osób w podeszłym wieku i u osób ze zwiększonym ryzykiem pogorszenia czynności nerek kontrola powinna być częstsza, na przykład co 3 do 6 miesięcy. Poniżej GFR 30 ml/min metformina jest przeciwwskazana.

Jest też sytuacja, w której lek odstawia się czasowo. Przy odwodnieniu, czyli przy ciężkiej biegunce, wymiotach, gorączce lub zmniejszonej podaży płynów, stosowanie metforminy należy tymczasowo wstrzymać i skontaktować się z lekarzem. To samo dotyczy badań obrazowych z donaczyniowym podaniem środka kontrastowego z jodem oraz zabiegów w znieczuleniu ogólnym, podpajęczynówkowym lub zewnątrzoponowym: lek przerywa się i wraca do niego nie wcześniej niż po 48 godzinach, po ponownej ocenie czynności nerek.

Flozyny to inna historia. Ich wpływ na nerki jest przedmiotem osobnych wskazań rejestracyjnych, a nie ostrzeżeń. Dobór leku i dawki przy współistniejącej chorobie nerek zawsze należy do lekarza prowadzącego.

Jak przedłużyć receptę na leki na cukrzycę online

Cukrzyca typu 2 jest chorobą przewlekłą, a leczenie ustabilizowane. To typowa sytuacja kontynuacji terapii, którą można prowadzić zdalnie. Podstawą prawną jest art. 42 ust. 2 ustawy o zawodach lekarza i lekarza dentysty, który dopuszcza wystawienie recepty bez osobistego badania, jeżeli jest to uzasadnione stanem zdrowia pacjenta odzwierciedlonym w dokumentacji medycznej.

Przygotuj nazwę i moc leku z opakowania oraz aktualne wyniki. Przy metforminie liczy się przede wszystkim ostatni wynik czynności nerek, bo od niego zależy dopuszczalna dawka. Przydaje się też ostatnia hemoglobina glikowana (HbA1c), jeśli ją masz.

Bądźmy uczciwi co do granic tej usługi. Nie jest to droga na pierwsze rozpoznanie cukrzycy ani na zmianę schematu leczenia. Nie prowadzimy też leczenia insuliną. Lekarz może odmówić wystawienia recepty, jeżeli uzna, że sytuacja wymaga badania lub konsultacji diabetologicznej. W takim wypadku zwracamy 100% opłaty na konto w ciągu 24 godzin. Nie wystawiamy zwolnień lekarskich (L4) ani skierowań, i mówimy o tym od razu, żeby nikt nie płacił za coś, czego nie dostanie.

Jeżeli obok cukrzycy leczysz się także na inne choroby przewlekłe, sprawdź nasze zestawienia leków na nadciśnienie oraz leków na tarczycę. Kilka leków z jednej recepty można wykupić w różnych aptekach.

Maksymalna dawka metforminy zależnie od czynności nerek

Maksymalna dawka metforminy zależnie od czynności nerek

GFR (ml/min)	Maksymalna dawka dobowa	Uwaga z charakterystyki produktu
60 do 89	3000 mg	Można rozważyć zmniejszenie dawki przy pogarszającej się czynności nerek
45 do 59	2000 mg	Wcześniej należy przeanalizować czynniki ryzyka kwasicy mleczanowej
30 do 44	1000 mg	Dawka początkowa nie większa niż połowa dawki maksymalnej
poniżej 30	brak	Metformina jest przeciwwskazana