Leki na tarczycę na niedoczynność i nadczynność z nazwami tabletek

Nazwy i moce leków na tarczycę dostępnych w Polsce

Nazwa „lek na tarczycę" nic nie mówi o kierunku działania, bo dwie główne grupy robią rzeczy dokładnie odwrotne. Lewotyroksyna dokłada hormon, którego tarczyca produkuje za mało. Tiamazol blokuje produkcję hormonu, którego jest za dużo. Pomylenie ich jest groźne, dlatego apteka nigdy nie wyda jednego zamiast drugiego, nawet gdy oba masz zapisane w historii leczenia.

W praktyce prawie każdy pacjent w Polsce dostaje jeden z preparatów poniżej. Zestawienie opiera się na charakterystykach produktów leczniczych z rejestru produktów leczniczych prowadzonego przez Urząd Rejestracji.

Leki na tarczycę stosowane w Polsce: substancja, nazwy handlowe i moce

Grupa	Substancja czynna	Nazwy handlowe	Dostępne moce
Hormon tarczycy (niedoczynność)	lewotyroksyna sodowa	Euthyrox N	25, 38, 50, 63, 75, 88, 100, 112, 125, 137, 150, 175, 200 µg
Hormon tarczycy (niedoczynność)	lewotyroksyna sodowa	Letrox	25, 50, 75, 100, 125, 150 µg
Hormon tarczycy (niedoczynność)	lewotyroksyna sodowa	Levirox	25, 50, 75, 100, 125 µg
Hormon tarczycy (niedoczynność)	lewotyroksyna sodowa	Eltroxin	50 µg
Hormon tarczycy (niedoczynność)	lewotyroksyna sodowa	Tirosint SOL (roztwór doustny)	13 do 200 µg, pojemniki jednodawkowe
Tyreostatyk (nadczynność)	tiamazol	Thyrozol	5, 10, 20 mg
Tyreostatyk (nadczynność)	tiamazol	Metizol	5 mg

Zwróć uwagę na jednostki. Lewotyroksynę dawkuje się w mikrogramach, tiamazol w miligramach, czyli w wartościach tysiąc razy większych. To jeden z powodów, dla których na recepcie zawsze musi być podana moc, a nie sama nazwa.

Czy są leki na tarczycę bez recepty

Nie ma. Wszystkie preparaty z lewotyroksyną i wszystkie tyreostatyki mają w Polsce kategorię dostępności Rp, czyli wydawane są wyłącznie na receptę. Dotyczy to także najniższych mocy, na przykład Euthyrox N 25 µg, i roztworu doustnego Tirosint SOL.

Nie zmienia tego sprzedaż wysyłkowa. Zgodnie z art. 68 ust. 3 Prawa farmaceutycznego apteki i punkty apteczne mogą wysyłać wyłącznie produkty lecznicze wydawane bez przepisu lekarza, więc każdy sklep obiecujący przesyłkę Euthyroxu czy Letroxu bez recepty działa poza prawem. Szerzej opisujemy to w tekście o tym, kiedy lek na receptę można dostać bez recepty.

Bez recepty kupisz jedynie suplementy: jod, selen, preparaty z ashwagandhą. Żaden z nich nie ma zarejestrowanego wskazania „niedoczynność tarczycy" ani „nadczynność tarczycy" i żaden nie zastąpi hormonu. Co więcej, przy chorobie Hashimoto i przy nadczynności dodatkowy jod potrafi zaszkodzić, więc nie jest to obojętny wybór.

Realna droga awaryjna jest inna. Jeśli lek kończy się w piątek wieczorem, farmaceuta może w sytuacji zagrożenia zdrowia wystawić receptę farmaceutyczną (art. 96 ust. 4 Prawa farmaceutycznego), odpłatność wynosi wtedy 100%. Opisujemy to w poradniku o tym, jak zdobyć receptę online w weekend.

Dlaczego tabletki na niedoczynność tarczycy mają tak nietypowe moce

Lewotyroksyna ma wąski indeks terapeutyczny. Różnica między dawką skuteczną a za dużą bywa mniejsza niż jedna tabletka, dlatego producenci zarejestrowali moce, które w innych lekach nie istnieją: 38, 63, 88, 112 i 137 µg. Nie są przypadkowe. Pozwalają zejść ze skoku 25 µg do skoku około 12 µg, czyli precyzyjnie doważyć pacjenta, u którego TSH utknęło między dwiema standardowymi dawkami.

To ma bezpośrednie konsekwencje przy zamianie preparatu. Euthyrox N ma trzynaście mocy, Letrox sześć. Jeśli lekarz dobrał ci 88, 112 lub 137 µg Euthyroxu, Letrox po prostu nie ma czym tego odtworzyć i nie jest w twoim przypadku alternatywą. Przy standardowych mocach (25, 50, 75, 100, 125, 150) oba preparaty są wymienne pod względem dawki.

Charakterystyka Euthyroxu N mówi wprost, że przy zmianie na inny produkt z lewotyroksyną wymagana jest ścisła kontrola parametrów klinicznych i biochemicznych w okresie przejściowym, a u części pacjentów konieczne jest dostosowanie dawki. Powód jest prozaiczny: preparaty są biorównoważne, ale różnią się substancjami pomocniczymi, a te wpływają na wchłanianie. Szczegółowe porównanie składu obu marek zebraliśmy w tekście o tym, czym różnią się Euthyrox i Letrox.

Tabletki Euthyrox N mają rowek dzielący po obu stronach i charakterystyka dopuszcza podział na równe dawki. Nie jest to jednak zaproszenie do samodzielnego korygowania dawki, bo o tym, czy dzielić, decyduje zapis na recepcie.

Objaw przy lekach na nadczynność tarczycy, którego nie wolno zignorować

Thyrozol i Metizol zawierają tiamazol, który hamuje wbudowywanie jodu do tyreoglobuliny i w ten sposób blokuje syntezę T3 i T4. Stosuje się je w nadczynności tarczycy niezależnie od jej typu, w przełomie tarczycowym, w przygotowaniu do operacji tarczycy oraz jako leczenie wspomagające przy terapii jodem promieniotwórczym.

Jest jedna rzecz, którą każdy pacjent na tiamazolu powinien znać na pamięć, a której nie znajdziesz na opakowaniu. Charakterystyka Thyrozolu podaje, że agranulocytoza występuje w około 0,3 do 0,6% przypadków, i wymienia jej objawy zwiastunowe: zapalenie błony śluzowej jamy ustnej, zapalenie gardła i gorączka. Zwykle pojawia się w pierwszych tygodniach leczenia, ale może wystąpić jeszcze kilka miesięcy po rozpoczęciu terapii oraz przy ponownym włączeniu leku.

Praktyczny wniosek jest prosty. Jeśli bierzesz Thyrozol albo Metizol i dostajesz bólu gardła z gorączką, to nie jest moment na przeczekanie z tabletką przeciwbólową. Charakterystyka zaleca ścisłą kontrolę morfologii krwi przed rozpoczęciem leczenia i po nim, a w razie potwierdzenia agranulocytozy konieczne jest odstawienie leku. Morfologia z rozmazem kosztuje kilkanaście złotych i rozstrzyga sprawę tego samego dnia.

Warto też wiedzieć, że tabletki Thyrozolu zawierają sporo laktozy jednowodnej: 200 mg w mocy 5 mg, 195 mg w 10 mg i 185 mg w 20 mg. Przy nietolerancji laktozy to informacja, którą trzeba zgłosić lekarzowi, bo Metizol również zawiera laktozę. Gdy w aptece brakuje Twojej marki tiamazolu, sprawdź, czym ją zastąpić, na stronie zamienniki leków na tarczycę.

Czy leki na tarczycę odchudzają

Nie i jest to jedno z niewielu pytań o leki, na które charakterystyka produktu leczniczego odpowiada wprost. Dokument rejestracyjny Euthyroxu N stwierdza: „Nie wolno podawać hormonów tarczycy w celu zmniejszenia masy ciała". Dodaje, że u pacjentów w stanie eutyreozy, czyli z prawidłową czynnością tarczycy, leczenie lewotyroksyną nie powoduje zmniejszenia masy ciała, a duże dawki mogą wywołać ciężkie lub nawet zagrażające życiu działania niepożądane.

Osobno wymienione jest połączenie dużych dawek lewotyroksyny z substancjami na odchudzanie o działaniu sympatykomimetycznym. To skojarzenie uznano za na tyle ryzykowne, że trafiło do ostrzeżeń specjalnych. W punkcie o przedawkowaniu opisano kilka przypadków nagłej śmierci sercowej u osób z wieloletnim wywiadem nadużywania lewotyroksyny.

Spadek masy ciała, który część pacjentów faktycznie obserwuje po włączeniu leczenia, to nie efekt odchudzający, tylko ustąpienie zatrzymania wody i spowolnienia metabolizmu, które towarzyszyły nieleczonej niedoczynności. Po wyrównaniu TSH ten efekt się kończy. Z tego samego powodu nie wystawimy recepty na lewotyroksynę osobie bez rozpoznanej niedoczynności tarczycy, niezależnie od tego, jak sformułowany jest wniosek. Lista sytuacji, w których odmawiamy, jest jawna i opisana na stronie o lekach, których nie wystawiamy.

Jak przedłużyć receptę na leki na tarczycę

Leczenie tarczycy jest zwykle wieloletnie, a dawka po ustabilizowaniu zmienia się rzadko, dlatego kontynuacja mieści się w formule teleporady opisanej w art. 42 ust. 2 ustawy o zawodach lekarza i lekarza dentysty. Lekarz z aktywnym prawem wykonywania zawodu sprawdza, czy dawka jest ustabilizowana i czy masz aktualny wynik TSH, po czym wystawia e-receptę.

Zgodnie z art. 96a ust. 2 pkt 1 Prawa farmaceutycznego lekarz może przepisać ilość leku wystarczającą na maksymalnie 360 dni kuracji, a apteka wydaje jednorazowo najwyżej 120 dni stosowania (ust. 7a pkt 2). Przy leku branym codziennie przez lata oznacza to najczęściej jedną konsultację rocznie zamiast czterech.

Jeśli od ostatniego badania minęło sporo czasu albo zgłaszasz objawy sugerujące złe wyrównanie dawki, lekarz poprosi o aktualne TSH i ma do tego pełne prawo. Po zmianie dawki lub preparatu wynik stabilizuje się dopiero po 6 do 8 tygodni, więc badanie zrobione po dwóch tygodniach jest odczytem przejściowym i niewiele rozstrzyga. Sam proces i wymagania opisujemy na stronie o recepcie na tarczycę online.

Co zmniejsza wchłanianie lewotyroksyny i jak tego uniknąć

Co zmniejsza wchłanianie lewotyroksyny i jak tego uniknąć

Czynnik	Co robi	Praktyczny wniosek
Posiłek	Pokarm istotnie zmniejsza wchłanianie	Tabletka na czczo, około 30 minut przed śniadaniem
Wapń i żelazo	Wiążą lewotyroksynę w przewodzie pokarmowym	Zachowaj kilka godzin odstępu od tabletki
Leki zobojętniające i IPP	Zmieniają pH żołądka i wchłanianie	Przyjmuj o innej porze dnia, zgłoś lekarzowi
Soja i błonnik	Zmniejszają dostępność hormonu	Charakterystyka zaleca korektę dawki przy włączaniu i odstawianiu soi
Orlistat	Może prowadzić do niedoczynności tarczycy	Wymaga kontroli TSH i zgłoszenia lekarzowi
Zmiana preparatu	Inne substancje pomocnicze zmieniają wchłanianie	Kontrola kliniczna i TSH w okresie przejściowym